Silnik do rolet: moment obrotowy, rodzaje sterowania i dobór

Jak działa silnik rurowy

Napęd do rolety zewnętrznej to silnik rurowy, czyli cylindryczne urządzenie wsuwane do wnętrza wału nawojowego. Na jednym końcu ma głowicę mocowaną do boku skrzynki, na drugim zabierak, który obraca rurą. Rura zwija pancerz, pancerz się podnosi.

Z tego układu wynikają wszystkie parametry doboru. Silnik musi zmieścić się w rurze, uciągnąć pancerz i zatrzymać się we właściwych położeniach. Trzy warunki, trzy różne decyzje.

Skąd bierze się moment obrotowy

Moment obrotowy podaje się w niutonometrach i jest to najważniejsza liczba na etykiecie silnika. Wielu sprzedawców traktuje ją jak abstrakcję. Tymczasem stoi za nią prosta fizyka.

Moment potrzebny do podniesienia rolety to ciężar pancerza pomnożony przez promień nawoju. Im cięższy pancerz i im grubszy zwój na rurze, tym większy moment jest potrzebny.

To wyjaśnia rzecz, która wielu osobom wydaje się nielogiczna: dwie rolety o tej samej powierzchni mogą potrzebować różnych silników. Roleta wysoka i wąska tworzy grubszy nawój niż roleta niska i szeroka o tej samej powierzchni, więc ramię działania siły jest większe.

Warto wiedzieć, że producenci napędów świadomie nie publikują uniwersalnych tabel przeliczeniowych. Somfy w swoim poradniku doboru napędu wprost pisze, że wybór momentu obrotowego wymaga wiedzy fachowej i zaleca kontakt z profesjonalistą. Powód jest praktyczny: pomyłka w dół oznacza silnik, który nie ruszy rolety w mrozie, a pomyłka w górę oznacza napęd, który przy zablokowaniu wyrwie zabierak albo uszkodzi pancerz.

Krok pierwszy: waga pancerza

Ciężar liczy się z powierzchni pancerza pomnożonej przez ciężar jednostkowy profilu, powiększonego o listwę dolną, zabieraki i elementy wykończeniowe.

Ciężar jednostkowy profilu znajdziesz w katalogu producenta systemu roletowego i różnice są duże. Dla przykładu, w katalogu Aluprof profil aluminiowy wypełniony pianką PA 39 waży 2,8 kg na metr kwadratowy, a profil aluminiowy ekstrudowany PE 55 aż 8,7 kg na metr kwadratowy. To ponad trzykrotna różnica przy tej samej powierzchni.

Wniosek dla ciebie jest taki: pytanie o silnik zaczyna się od pytania o symbol profilu pancerza. Bez tej informacji dobór momentu jest zgadywaniem. Jeżeli wymieniasz silnik w istniejącej rolecie i nie znasz profilu, można zważyć pancerz albo ustalić profil po jego wysokości i grubości.

Krok drugi: rura nawojowa i średnica silnika

Silnik musi wejść do rury, a zabierak musi do niej pasować. W systemach roletowych stosuje się stalowe rury oktagonalne w kilku typowych rozmiarach, oznaczanych symbolami w rodzaju SW 40, SW 50, SW 60 czy SW 70, gdzie liczba odpowiada rozmiarowi ośmiokąta.

Do każdej średnicy rury dobiera się adapter i zabierak, czyli parę elementów łączących silnik z rurą. Ten sam silnik może obsłużyć różne rury po zmianie tych dwóch części, ale zestaw musi być zgodny z modelem napędu.

Rura wpływa też na moment w sposób pośredni. Grubsza rura oznacza większą średnicę nawoju już od pierwszego zwoju, czyli większe ramię i wyższe zapotrzebowanie na moment. Katalogi producentów systemów podają tabele średnic nawojowych dla każdego profilu w funkcji wysokości rolety, właśnie po to, żeby dało się to policzyć.

Trzecia zależność, o której często się zapomina: średnica nawoju musi zmieścić się w skrzynce. To ona ostatecznie ogranicza maksymalną wysokość rolety przy danej wielkości skrzynki.

Jeszcze jedna wskazówka zakupowa: silniki sprzedaje się osobno albo w zestawach renowacyjnych z przełącznikiem i akcesoriami do typowych rur. Dla pierwszej samodzielnej motoryzacji rolety zestaw renowacyjny bywa bezpieczniejszym wyborem, bo eliminuje ryzyko niedopasowania adapterów, które przy zakupie samego silnika jest najczęstszą przyczyną zwrotów.

Radiowy, przewodowy czy solarny

To jest decyzja, która najbardziej wpływa na komfort i na koszt instalacji.

Napęd przewodowy. Sterowany naściennym przełącznikiem podłączonym bezpośrednio do instalacji elektrycznej. Najprostszy i najtańszy układ. Wymaga jednak doprowadzenia przewodu sterującego do każdej rolety osobno, więc w budynku istniejącym oznacza kucie ścian.

Napęd radiowy. Odbiornik jest wbudowany w silnik, sterowanie odbywa się pilotem lub nadajnikiem naściennym. Do silnika doprowadzasz tylko zasilanie. To rozwiązanie zdecydowanie wygodniejsze przy modernizacji i pozwala sterować grupami rolet.

W technologiach radiowych warto rozumieć jedną różnicę. Systemy jednokierunkowe, takie jak Somfy RTS, wysyłają polecenie z pilota do napędu i nie otrzymują potwierdzenia. Systemy dwukierunkowe, takie jak io-homecontrol, przekazują informację zwrotną o stanie urządzenia, dzięki czemu aplikacja wie, czy roleta faktycznie się zamknęła. Jeżeli planujesz sterowanie przez aplikację i scenariusze w inteligentnym domu, dwukierunkowość ma realne znaczenie.

Napęd solarny. Zestaw składa się z silnika, akumulatora i panelu fotowoltaicznego. Nie wymaga doprowadzenia zasilania, więc jest najmniej inwazyjny przy modernizacji. Producenci podają dla takich rozwiązań autonomię akumulatora liczoną w tygodniach, a żywotność panelu w kilkunastu latach. Somfy dla napędu Oximo solar io deklaruje 45 dni autonomii akumulatora i około dwudziestoletni cykl życia panelu.

Sterowanie grupowe i centralne: od pilota po scenariusze

Prawdziwa wygoda automatyki zaczyna się powyżej pojedynczej rolety. Warianty rosną schodkowo.

Pilot wielokanałowy obsługuje kilka rolet osobno i wszystkie razem jednym przyciskiem. To minimum, które warto zamówić od razu, bo dokładanie kanałów później oznacza wymianę nadajnika.

Sterowanie centralne przewodowe w nowych domach realizuje się magistralą: przełączniki lokalne przy oknach plus przycisk centralny przy wyjściu, zamykający wszystko na raz. Wymaga projektu instalacji elektrycznej z wyprzedzeniem.

Centrala radiowa lub mostek do aplikacji dodaje harmonogramy i scenariusze: rolety same opuszczają się o zmierzchu, podnoszą rano, a w upał zamykają od południa po stronie słonecznej. W systemach dwukierunkowych aplikacja pokazuje rzeczywisty stan każdej rolety, co przy wyjeździe z domu ma realną wartość.

Czujniki domykają całość: słoneczny opuszcza osłony przy silnym nasłonecznieniu, zmierzchowy prowadzi rytm dnia, a temperatury wspiera ochronę przed przegrzaniem. W żaluzjach fasadowych i markizach krytyczny jest czujnik wiatru, który zwija osłonę przed uszkodzeniem, przy klasycznych roletach zewnętrznych pancerz w prowadnicach jest odporniejszy i czujnik wiatru nie jest standardem.

Dobór technologii do ambicji wygląda więc tak: kilka rolet bez planów rozbudowy to napędy radiowe jednokierunkowe z pilotem wielokanałowym, dom z planem na automatykę to system dwukierunkowy ze wsparciem dla central i czujników, nowy dom projektowany od zera to rozmowa o magistrali przewodowej, najtrwalszym i najtańszym w eksploatacji wariancie.

Wyłączniki krańcowe i detekcja przeszkód

Silnik musi wiedzieć, gdzie zatrzymać pancerz. Stosuje się dwa podejścia.

Wyłączniki mechaniczne. Położenia ustawia się śrubami regulacyjnymi w głowicy silnika. Rozwiązanie proste i tanie, ale wymaga dostępu do skrzynki przy każdej korekcie.

Wyłączniki elektroniczne. Napęd sam wykrywa opór i zapamiętuje położenia krańcowe. Ustawienia zmienia się z pilota. Napędy elektroniczne oferują też zwykle funkcje dodatkowe, jak detekcja przeszkody i detekcja oblodzenia. Ta druga ma znaczenie praktyczne: pancerz przymarznięty do prowadnicy stawia opór, a napęd bez detekcji będzie próbował go wyrwać.

Przy roletach nad drzwiami tarasowymi, tam gdzie ktoś może stanąć w świetle otworu, detekcja przeszkody przestaje być wygodą i staje się kwestią bezpieczeństwa.

Wymiana silnika krok po kroku: co robi serwisant

Nawet jeżeli nie planujesz samodzielnej wymiany, warto znać jej przebieg, żeby rozumieć wycenę i rozmawiać z serwisem po partnersku.

1. Otwarcie skrzynki przez klapę rewizyjną. Jeżeli klapy nie ma od środka, praca zaczyna się od zewnątrz, z drabiny lub podnośnika, co zmienia i czas, i cenę.
2. Opuszczenie pancerza do końca i odpięcie go od rury nawojowej przez zdjęcie zawiesi.
3. Wyjęcie rury z silnikiem ze wsporników i wysunięcie starego napędu z rury.
4. Przełożenie adaptera i zabieraka na nowy silnik, dobranych do profilu rury.
5. Podłączenie zasilania i w napędach radiowych sparowanie z pilotem.
6. Ustawienie krańcówek: pozycji górnej i dolnej pancerza.
7. Testy: pełny cykl w obie strony, kontrola prowadnic i domknięcia listwy dolnej.

Cała operacja przy dostępnej klapie rewizyjnej zajmuje wprawnemu serwisantowi mniej niż godzinę na roletę. Dlatego dostępność rewizji jest tak ważna: to ona, nie cena silnika, robi różnicę w kosztach utrzymania rolet na lata.

Objawy awarii: silnik czy coś innego

Zanim zapadnie diagnoza wymiany silnika, warto wykluczyć tańsze przyczyny, bo objawy bywają mylące.

Roleta nie reaguje wcale. Najpierw zasilanie: bezpiecznik, przewód, w napędach radiowych bateria pilota i parowanie. Silnik całkiem martwy przy sprawnym zasilaniu to zwykle przepalone uzwojenie lub kondensator, a wymiana kondensatora bywa naprawą za ułamek ceny napędu.

Roleta rusza i staje po chwili. Klasyczny objaw zabezpieczenia termicznego: silniki rurowe są projektowane do pracy przerywanej i po kilku cyklach pod rząd wyłączają się do ostygnięcia na kilkanaście minut. To nie awaria, tylko cecha. Jeżeli jednak dzieje się to przy pierwszym cyklu, silnik pracuje pod nadmiernym obciążeniem i trzeba szukać oporu w prowadnicach.

Roleta jedzie ciężko, nierówno, słychać zgrzyty. Prowadnice i pancerz: zabrudzenie, uszkodzona lamela, przekoszenie. Wymiana silnika nic tu nie da, a nowy napęd będzie się męczył identycznie.

Roleta przejeżdża pozycje krańcowe. Rozregulowane lub uszkodzone krańcówki. W silnikach mechanicznych reguluje się je śrubami, w elektronicznych programuje od nowa.

Pilot działa z bliska, z daleka nie. Słabnąca bateria nadajnika albo zakłócenia, nie silnik.

Wymiana silnika w istniejącej rolecie

Najczęstszy scenariusz to zamiana rolety ręcznej na elektryczną albo wymiana zepsutego napędu. Przed zakupem ustal pięć rzeczy:

1. Wymiary pancerza, szerokość i wysokość, oraz jego profil.
2. Rozmiar rury nawojowej, żeby dobrać adapter i zabierak.
3. Wielkość skrzynki i sposób dostępu do niej, czyli czy klapa rewizyjna jest od dołu czy od czoła.
4. Sposób obecnego sterowania, taśma, korba czy sznurek, bo od tego zależy zakres prac.
5. Dostępne zasilanie w pobliżu skrzynki.

Jeżeli skrzynka jest zabudowana w nadprożu bez klapy rewizyjnej dostępnej od środka pomieszczenia, wymiana silnika oznacza demontaż od zewnątrz albo naruszenie wykończenia. To jest moment, w którym warto policzyć, czy nie taniej wyjdzie wymiana całej rolety.

Awaryjne otwieranie: NHK i zasilanie rezerwowe

Roleta elektryczna bez prądu stoi i dla większości okien to tylko niewygoda, ale dla rolety pełniącej rolę przesłony jedynego wyjścia czy drzwi tarasowych bywa problemem bezpieczeństwa. Rozwiązania są dwa. Silniki z oznaczeniem NHK mają mechanizm awaryjnego napędu korbą: w skrzynce jest przekładnia, do której wpina się składana korba i pancerz podnosi się ręcznie mimo braku zasilania. Druga droga to napędy z akumulatorem, w tym solarne, które pracują niezależnie od sieci. Wybierając napęd do rolety w drzwiach tarasowych lub w pomieszczeniu z jednym oknem, dopytaj o którąś z tych opcji, bo standardowy silnik żadnej z nich nie ma. To detal z gatunku tych, o których myśli się raz przy zakupie albo nigdy.

Siedem błędów przy doborze silnika

1. Dobór momentu na oko, po powierzchni rolety, bez uwzględnienia profilu pancerza i średnicy nawoju.
2. Kupno silnika bez adaptera i zabieraka pasujących do posiadanej rury.
3. Silnik z zapasem mocy potraktowany jako rozwiązanie bezpieczne. Zbyt mocny napęd przy zablokowanym pancerzu niszczy roletę.
4. Wybór technologii jednokierunkowej przy planach rozbudowy o sterowanie aplikacją i scenariusze.
5. Pominięcie detekcji oblodzenia przy roletach na ścianie północnej.
6. Brak sprawdzenia, czy skrzynka ma klapę rewizyjną przed zakupem napędu.
7. Mieszanie systemów różnych producentów w nadziei, że piloty będą kompatybilne.

Parowanie nadajników, kanały i kasowanie pamięci napędu opisujemy krok po kroku w przewodniku o programowaniu pilota do rolet.

Objawy zużytego napędu, przebieg wymiany i modernizację z korby na radio opisujemy w przewodniku o wymianie silnika rolety.

FAQ - najczęstsze pytania