Rodzaje okien: jak wybrać, nie gubiąc się w ofertach

Kupując okna, podejmujesz naprawdę kilka osobnych decyzji naraz: z czego ma być rama, jak okno ma się otwierać, ile ma mieć szyb i kto to zamontuje. Sprzedawcy zwykle mieszają te wątki, przez co trudno porównać dwie oferty. Ten przewodnik rozkłada je po kolei.

Cztery materiały, z których robi się okna

To najważniejszy wybór, bo determinuje cenę, wygląd i to, ile pracy okno będzie od Ciebie wymagać przez następne 30 lat.

Jeśli wahasz się między dwoma najpopularniejszymi, mamy osobne, szczegółowe porównania: drewno czy PCV oraz PCV czy aluminium.

Sposoby otwierania: rozwierne, uchylne, przesuwne

To druga decyzja i ta, na której najczęściej się oszczędza, a potem żałuje.

Kształty i okna nietypowe

• Okna łukowe i półokrągłe - efektowne, ale droższe i trudniejsze w wymianie po latach.
• Okna narożne bez słupka - dwie tafle spotykające się w rogu bez ramy. Robią wrażenie, wymagają przemyślanej konstrukcji budynku.
• Okna dachowe - osobna kategoria z własnymi producentami i zasadami montażu.
• Okna kolankowe i doświetla - małe, często stałe, tanio dodają światła.

Które okno do którego pomieszczenia

Okno łazienkowe: na co zwrócić uwagę

Okno w łazience ma inne priorytety niż okno w salonie czy sypialni. Najważniejsza jest tu prywatność bez rezygnowania z naturalnego światła, dlatego standardem jest szyba matowa albo ornamentowa, która rozprasza światło, ale nie pozwala zobaczyć wnętrza pomieszczenia. Drugim priorytetem jest odporność na wilgoć: rama PCV albo drewno z bardzo dobrą powłoką lakierniczą sprawdza się lepiej niż surowe drewno bez odpowiedniego zabezpieczenia, bo stała wysoka wilgotność w łazience z czasem niszczy gorzej zabezpieczone powierzchnie.

Co do wentylacji, w łazience lepiej nie polegać na nawiewnikach montowanych w oknie: chłodne powietrze wpadające przez nawiewnik w bardzo wilgotnym pomieszczeniu może powodować zamarzanie mechanizmu nawiewnika przy niskich temperaturach, dlatego usuwanie wilgoci z łazienki lepiej powierzyć wentylacji grawitacyjnej albo mechanicznej budynku, a okno traktować jako doraźne, ręczne wietrzenie, nie główny system wymiany powietrza.

W jakiej kolejności podejmować decyzje

1. Materiał ramy - bo wyznacza budżet i charakter domu.
2. Podział i sposób otwierania - ile skrzydeł, gdzie uchył, gdzie stała szyba.
3. Pakiet szybowy - dwie czy trzy szyby, gdzie szyba akustyczna, gdzie bezpieczna. Przewodnik o szybach.
4. Okucia i zabezpieczenia - mikrowentylacja, blokady, klasa antywłamaniowa. Przewodnik o okuciach.
5. Kolor i szprosy - dopiero teraz, bo to nie wpływa na fizykę okna. Czym są szprosy.
6. Montaż - najważniejszy punkt, o którym mówi się najmniej. Ciepły montaż i odbiór.

Dopiero z takim kompletem decyzji ma sens zbieranie wycen, bo dopiero wtedy porównujesz to samo z tym samym. Jak to zrobić, opisujemy w przewodniku jak czytać ofertę.

Rodzaj okna to jedno, a jego rozmiar to osobna decyzja. Zobacz, skąd wziął się typoszereg i kiedy warto się go trzymać: standardowe wymiary okien.

Podział według sposobu otwierania

Reguła ekonomiczna: okno nieotwieralne jest tańsze i cieplejsze od otwieralnego o tych samych wymiarach, bo nie ma w nim skrzydła ani okuć. Przy dużym przeszkleniu warto łączyć: jedno skrzydło otwieralne i pozostałe pola stałe.

Reguła bezpieczeństwa: w pomieszczeniu z jednym oknem nie stosuje się rozwiązania nieotwieralnego, niezależnie od tego, jak dobrze wygląda w projekcie.

Kształty i konstrukcje nietypowe

Okna łukowe i półokrągłe wymagają giętych profili i są wyraźnie droższe, a ich wykonanie ogranicza dostępne systemy. Przy większych promieniach bywają dzielone na segmenty.

Okna trójkątne i trapezowe pojawiają się w szczytach ścian i na poddaszach. Zwykle wykonuje się je jako nieotwieralne, bo okucia w ostrych narożnikach są problematyczne.

Okna okrągłe to element wzorniczy, prawie zawsze stały, o wysokiej cenie w przeliczeniu na powierzchnię.

Okna narożne spotykają się w narożniku budynku, z pionowym słupkiem albo bez niego. Wariant bezsłupkowy jest efektowny i wymagający konstrukcyjnie. Opisaliśmy je w tekście o oknach narożnych.

Okna przesuwne w pionie, czyli tak zwane skrzynkowe, występują głównie w budynkach zabytkowych i przy renowacjach.

Wspólna uwaga: każdy kształt inny niż prostokąt podnosi koszt i wydłuża termin, a przy naprawie ogranicza dostępność części. To argument, żeby stosować je świadomie, w kilku punktach budynku, a nie wszędzie.

Podział według szklenia i funkcji szyby

Szkło float to standardowa tafla bez dodatkowych właściwości.

Szkło hartowane rozpada się przy stłuczeniu na drobne, tępe okruchy. Stosowane tam, gdzie liczy się bezpieczeństwo użytkowania, na przykład w drzwiach balkonowych i przy niskich parapetach.

Szkło laminowane ma folię między taflami, która utrzymuje odłamki w miejscu. Podnosi bezpieczeństwo i izolacyjność akustyczną, a w wersjach o wyższych klasach stanowi barierę antywłamaniową.

Szkło niskoemisyjne ma powłokę odbijającą promieniowanie cieplne z powrotem do wnętrza. To ono odpowiada za większość poprawy parametrów w nowoczesnych pakietach.

Szkło przeciwsłoneczne ogranicza przenikanie energii słonecznej, co ma znaczenie przy dużych przeszkleniach od południa.

Szkło ornamentowe i mleczne zapewnia prywatność przy zachowaniu doświetlenia. Naturalny wybór do łazienek i do drzwi wejściowych z przeszkleniem.

Pełne omówienie pakietów, powłok i ramek dystansowych znajdziesz w tekstach o szybach i pakietach oraz oknach dwu- i trzyszybowych.

Dobór do pomieszczenia: ściąga

Rozwiązania dla poddasza opisaliśmy w tekście o oknach dachowych, a dla piwnic w materiale o oknach piwnicznych. Kwestie wymiarów i proporcji zebraliśmy w tekście o wymiarach okien.

Okno zlicowane a niezlicowane: co widać na elewacji

To jeden z tych podziałów, o których sprzedawcy mówią jednym słowem, a klienci dowiadują się o nich dopiero przy porównywaniu ofert. Licowanie dotyczy tego, jak zewnętrzna płaszczyzna skrzydła układa się względem zewnętrznej płaszczyzny ramy. Nie ma nic wspólnego z ciepłem ani z bezpieczeństwem, ma za to duży wpływ na to, jak okno wygląda z ulicy.

Trzy warianty i jak je odróżnić

• Niezlicowane. Zewnętrzne powierzchnie ramy i skrzydła nie leżą w jednej płaszczyźnie, skrzydło wyraźnie wystaje przed ramę. Widać schodek na całym obwodzie. To układ dwupłaszczyznowy, najprostszy technologicznie i najtańszy.
• Półzlicowane. Płaszczyzny są przesunięte tylko częściowo, uskok jest niższy i zwykle złagodzony zaokrągleniem. Kompromis między wyglądem a ceną.
• Zlicowane. Zewnętrzne powierzchnie ramy i skrzydła leżą w jednej płaszczyźnie i tworzą jedną gładką taflę. Układ jednopłaszczyznowy, najbardziej wymagający w produkcji i najdroższy.

Licowanie ocenia się od zewnątrz. Od środka, przy tych samych kształtownikach, skrzydło zwykle i tak nieco wystaje przed ościeżnicę, bo tam wypada wrąb okuciowy i zaczep klamki. Dlatego okno zlicowane rozpoznaje się na zdjęciu elewacji, a nie na zdjęciu z pokoju.

Czym różni się od okna z ukrytym skrzydłem

To nie to samo, choć bywa mylone. W oknie zlicowanym skrzydło jest widoczne, tylko równe z ramą. W systemie z ukrytym skrzydłem kształtownik skrzydła jest schowany za ramą i od zewnątrz widać prawie wyłącznie ościeżnicę, przez co okno otwierane wygląda jak okno stałe. Producenci systemów aluminiowych prowadzą takie odmiany jako osobne warianty w obrębie jednej rodziny profili, na przykład wersję z ukrytym skrzydłem obok wariantów standardowych o tej samej głębokości zabudowy. W PCV licowanie bywa po prostu jedną z odmian kształtowników w ramach tego samego systemu, więc ten sam profil występuje w wersji niezlicowanej, półzlicowanej i zlicowanej.

Co z tego wynika dla ceny, czyszczenia i montażu

• Cena. Wariant zlicowany bywa wyceniany wyżej od kilkunastu do kilkudziesięciu procent względem tego samego okna w wersji standardowej. Składa się na to bardziej złożona geometria kształtownika, ciaśniejsze tolerancje wykonania i mniejsza skala produkcji takich odmian.
• Czyszczenie. Gładka płaszczyzna od zewnątrz nie ma poziomego schodka, na którym osadza się kurz i woda z kapiącą po niej smugą. Mycie idzie szybciej, ale to zysk kosmetyczny, nie techniczny.
• Odprowadzanie wody. Brak uskoku oznacza, że cała robota z wodą dzieje się w ukrytych kanałach odwadniających. Wykonanie musi być staranniejsze, bo nie ma już zewnętrznego progu, który wybaczy niedokładność.
• Montaż i regulacja. Każde przesunięcie skrzydła widać natychmiast jako nierówną szczelinę na tle idealnie płaskiej powierzchni. W oknie niezlicowanym ten sam błąd ginie w cieniu uskoku.
• Elewacja. Zlicowanie porządkuje elewację z dużą liczbą otworów i dobrze współgra z nowoczesnymi bryłami. Przy klasycznej architekturze z opaskami i gzymsami uskok bywa wręcz pożądany, bo daje głębię.

Rodzaje i typy okien: według czego dzieli się okna

Zapytanie o typ okien albo o rodzaje i typy okien zadaje zwykle ktoś, kto zderzył się z ofertą i nie wie, które słowo dotyczy czego. Podziałów jest siedem i biegną niezależnie od siebie. To samo okno może być jednocześnie PCV, rozwierno-uchylne, dwuskrzydłowe ze słupkiem ruchomym, prostokątne, trzyszybowe, o podwyższonej odporności na włamanie i osadzone w warstwie ocieplenia. Poniższa mapa porządkuje te warstwy.

Trzy z tych kryteriów mają na portalu osobne opracowania, bo najczęściej sprawiają kłopot: okno jednoskrzydłowe jako punkt odniesienia dla podziału na skrzydła, okna narożne jako przykład konstrukcji nietypowej oraz szyby i pakiety przy podziale według szklenia. Wymiary, które w ofercie pojawiają się zaraz obok typu, zebraliśmy w tekście o wymiarach okien.

Okna: jaki to rodzaj? Rozpoznawanie krok po kroku

Zanim zamówisz nową szybę, moskitierę czy roletę, warto umieć nazwać to, co już wisi w ścianie. Da się to zrobić w kilka minut, bez narzędzi.

1. Policz skrzydła i klamki. Jedna klamka i jedno ruchome skrzydło to okno jednoskrzydłowe. Dwie klamki przy dwóch skrzydłach oznaczają podział stały. Jedna klamka przy dwóch skrzydłach to prawie zawsze słupek ruchomy.
2. Sprawdź, co zostaje po otwarciu. Otwórz oba skrzydła. Jeśli między nimi nadal stoi pionowy element przymocowany do ramy, to słupek stały. Jeśli pion znika, bo profil przymyku jest przykręcony do skrzydła biernego, masz słupek ruchomy. Skrzydło bierne otwiera się wtedy dźwignią we wrębie, po otwarciu skrzydła czynnego.
3. Przećwicz pozycje klamki. Klamka w dół i skrzydło otwiera się do siebie w bok: rozwierne. Klamka w górę i góra skrzydła odchyla się do środka: uchylne. Obie funkcje na jednej klamce: rozwierno-uchylne. Dodatkowa pozycja pośrednia, w której skrzydło odstaje na kilka milimetrów, to mikrowentylacja w okuciu.
4. Spójrz na okno z zewnątrz. Widoczny schodek między ramą a skrzydłem oznacza wariant niezlicowany lub półzlicowany. Jedna gładka płaszczyzna to zlicowany. Jeśli z zewnątrz nie widać skrzydła wcale, a okno się otwiera, masz konstrukcję z ukrytym skrzydłem.
5. Przeczytaj ramkę dystansową. Między szybami biegnie ramka, a na niej bywa nadrukowany skład pakietu i data. Zapis 4/16/4 to dwie szyby czteromilimetrowe i szesnastomilimetrowa przestrzeń między nimi, czyli pakiet jednokomorowy. Zapis z trzema liczbami szyb, na przykład 4/16/4/16/4, oznacza pakiet dwukomorowy. Litery obok mówią o wypełnieniu i powłokach: Ar to argon, Kr krypton, oznaczenie z T lub podanym Ug wskazuje szybę z powłoką niskoemisyjną, VSG to szkło laminowane, a zapis typu 33.1 czy 44.1 opisuje jego budowę.
6. Znajdź oznaczenia na profilu i okuciach. Na wewnętrznej stronie kształtownika, zwykle widocznej dopiero po otwarciu skrzydła albo po zdjęciu listwy przyszybowej, bywa nadruk z nazwą systemu i datą wytłoczenia. Na zawiasach i zaczepach widnieją nazwy producentów okuć, które zawężają krąg możliwych wykonawców, ale nie są nazwą producenta okna.
7. Sięgnij po dokumenty. Okna wprowadzane do obrotu mają deklarację właściwości użytkowych i oznakowanie CE na podstawie normy wyrobu PN-EN 14351-1. W deklaracji znajdziesz konkretne klasy: przepuszczalność powietrza według PN-EN 12207, wodoszczelność według PN-EN 12208, odporność na obciążenie wiatrem według PN-EN 12210, a także Uw i Rw dla twojej konfiguracji.

FAQ - najczęstsze pytania