Zaczep grzybkowy to element okucia, który decyduje o tym, czy okno da się podważyć. Wygląda jak metalowa rolka o kształcie grzybka na obwodzie skrzydła i po zamknięciu wchodzi w odpowiadający mu zaczep na ramie. To najprostszy, najtańszy i najskuteczniejszy element zabezpieczający w całym oknie - a jednocześnie ten, o który przy zamawianiu prawie nikt nie pyta.
Jak działa
W standardowym oknie rygle wysuwają się po obwodzie skrzydła i wchodzą w zaczepy na ramie. W wersji podstawowej mają kształt walca: przy próbie podważenia skrzydła łomem walec po prostu wysuwa się z zaczepu, bo nic go nie trzyma w kierunku prostopadłym.
Zaczep grzybkowy ma inny profil - jest szerszy u góry, jak główka grzybka. Odpowiadający mu element na ramie ma kształt haka. Po zamknięciu okna główka wchodzi pod hak i zazębia się z nim mechanicznie. Przy próbie odciągnięcia skrzydła od ramy grzybek nie wysuwa się, tylko zakleszcza - a napastnik musiałby wyrwać całe okucie albo zniszczyć profil.
Sam mechanizm okucia obwiedniowego i to, jak ruch klamki przenosi się na wszystkie rygle, opisujemy przy okuciach okiennych.
Ile zaczepów i gdzie
Liczba i rozmieszczenie zaczepów grzybkowych to główna różnica między oknem standardowym a oknem o podwyższonej odporności.
Newsletter JakośćDomu.pl
Dwa razy w miesiącu. Bez ofert.
Jeden konkret o oknach, drzwiach i bramach: co sprawdzić, zanim podpiszesz umowę. Na start dostajesz checklistę 12 pytań do wykonawcy w PDF.
Okno podstawowe. Zwykle kilka punktów ryglowania, z czego zaczepy grzybkowe - jeżeli w ogóle są - występują pojedynczo, najczęściej przy klamce.
Okno o podwyższonej odporności. Zaczepy grzybkowe rozmieszczone po całym obwodzie skrzydła, także po stronie zawiasowej. To ostatnie bywa pomijane, a jest istotne: strona zawiasowa jest równie dostępna dla łomu co strona klamki.
Rozmieszczenie ma znaczenie większe niż liczba. Osiem zaczepów skupionych po jednej stronie chroni gorzej niż sześć rozłożonych równomiernie, bo słabym punktem jest zawsze najdłuższy odcinek bez ryglowania.
Jak sprawdzić własne okna w trzydzieści sekund. Otwórz skrzydło i obejrzyj jego bok. Zobaczysz metalowe elementy wystające z okucia. Jeżeli mają kształt zwykłych walców - masz ryglowanie podstawowe. Jeżeli część z nich jest szersza u góry, jak grzybek - masz zaczepy grzybkowe. Policz je i sprawdź, czy występują także po stronie zawiasów. To informacja, która przydaje się przy rozmowie o zabezpieczeniu domu.
Zaczepy a klasy odporności RC
Klasy odporności na włamanie określa norma PN-EN 1627 i badane jest w niej całe okno jako wyrób, a nie pojedynczy element. Zaczepy grzybkowe są jednym ze składników, ale same w sobie nie tworzą klasy.
Na odporność okna składają się razem:
- okucie z odpowiednią liczbą i rozmieszczeniem zaczepów grzybkowych,
- szyba o podwyższonej odporności na przebicie - laminowana, w odpowiedniej klasie,
- klamka z blokadą, uniemożliwiająca obrócenie jej po wywierceniu otworu w profilu,
- wzmocnienia stalowe w profilu ramy i skrzydła,
- prawidłowe zamocowanie ramy w murze - bo okno wyrwane razem z ościeżnicą nie stawia oporu.
To dlatego dokupienie samych zaczepów do istniejącego okna nie daje klasy RC. Poprawia realne bezpieczeństwo, i to zauważalnie, ale nie czyni z okna wyrobu badanego. Rozróżnienie między „wzmocniony” a „w klasie” rozkładamy przy oknach antywłamaniowych.
Czy da się dozbroić istniejące okno
Często tak - i jest to jedna z najbardziej opłacalnych modernizacji stolarki.
Co da się zrobić: wymienić część zaczepów zwykłych na grzybkowe, dołożyć zaczepy w miejscach, gdzie ich brakuje, wymienić klamkę na wersję z blokadą.
Od czego to zależy: od systemu okucia. Elementy nie są uniwersalne - trzeba znać producenta okucia, a ten jest wybity na listwach widocznych po otwarciu skrzydła. Rozpoznanie marki opisujemy przy regulacji okien, bo ta sama informacja przydaje się przy każdej ingerencji w mechanizm.
Kto to robi: serwis stolarki, nie ekipa ogólnobudowlana. Wymiana zaczepu wymaga rozebrania części okucia i ustawienia go z powrotem tak, żeby wszystkie punkty ryglowania działały jednocześnie.
Czego to nie zastąpi: szyby. Jeżeli okno ma zwykłą szybę, napastnik nie będzie walczył z okuciem - wybije szkło. Dlatego przy realnym podnoszeniu bezpieczeństwa parteru zaczepy i szyba idą w parze, a przy oknach dostępnych z zewnątrz warto rozważyć także rolety antywłamaniowe.
Zaczepy a regulacja i docisk
Zaczepy grzybkowe pełnią podwójną rolę: zabezpieczają i jednocześnie dociskają skrzydło do uszczelki. Część z nich jest wykonana jako mimośrody, czyli obracane rolki zmieniające siłę docisku - to właśnie je przestawia się przy przejściu na tryb zimowy.
Wynika stąd praktyczna uwaga: przy oknach o podwyższonej odporności nie wszystkie elementy na obwodzie skrzydła wolno obracać. Część pełni wyłącznie funkcję zabezpieczającą i ich przestawienie może naruszyć konfigurację, w której wyrób badano. Jeżeli masz okna w klasie RC, przed samodzielną regulacją sprawdź w dokumentacji, które punkty są regulacyjne.
Objawy zużycia są takie same jak w każdym okuciu: rosnący opór klamki, konieczność dociskania skrzydła, ocieranie przy narożniku. Konserwację i punkty smarowania opisujemy przy przyldze, bo to tam odbywa się cała obsługa mechanizmu.